Een volgende bundel in wording. Selectie van de laatste jaren, nog ongepubliceerd. Daaraan toegevoegd de nieuwste gedichten geschreven na het verschijnen van Vele Stemmen Wild En Stil.
Inhoud:
OPDAT DE WOORDEN BLIJVEN
NOOIT MEER IS NU
DAAR GAAN WE WEER
OP DE WEG NAAR BEVRIJDING
DE SLEUTEL
TUSSEN DE BENEN
IN HET LAND VAN DE GROTE DROMEN
DODENLIJST
WE ZIJN LICHT
HEILIG LAND
BRAND IN MORIA KAMP
DE FIK ERIN!
VERLOREN KIND GEBOREN
EEN-EN-TWINTIG KOGELS
DE VROUW, HET MES EN DE CEL
BEWIJSLAST
BELEEF DE MISERE
VERBROKEN KETENEN
OPDAT DE WOORDEN BLIJVEN
Waar haalt de dichter de woorden vandaan?
Uit het brood, met een restje meel gebakken?
Uit vervuild water, zelf gezuiverd?
Uit het Dabke dansen door kinderen?
Niets zal de pennenstreek hinderen
Hoewel van smart de hand huivert
Dagelijks wanneer diezelfde hand met
de roestige schop aan het graven gaat
Het zand, komen daar de woorden vandaan?
Dan vliegen ze op als de wind hen verjaagt
Zuigen ze zich vol wanneer de stortvloed komt
Is het zo, dat de woorden blijven bestaan?
Joke Kaviaar, 20 augustus 2025
NOOIT MEER IS NU!
Aan de voet van het monument
liggen bloemen te verdorren
De stenen zuil ziet zwijgend toe
Staat nog even zo stil als daags ervoor
Toen plechtig de minister president en zijn kabinet
voor twee lange minuten deden alsof zij
Niet ter controle wetten bedenken
Die met hun vooroordeel ondertekenen
Wel handen wassen voor de kranslegging
Opdat het geronnen bloed van de
martelaren niet in beeld komt
De camera’s hebben ingezoomd
en nee, ze zagen het bloed niet
Registreerden wel een andere hand
die het V teken maakte, de vlag
van de oppositie hief –
Afvoeren! De mond snoeren!
Dat de waarheid zich niet zal roeren
En toen vandaag de stenen zuil
werkelijk tot spreekbuis van de doden
werd, beschreven om te roepen
NOOIT MEER IS NU!
Zag het hard en koud opnieuw zwijgend toe
Het is van steen en voelt niets
Een monument ervaart woord noch daad
Van een mens die ontkent of aanklaagt
Maar wat van de geest waarin ooit
diens stenen op elkaar werden gestapeld?
Joke Kaviaar, 20 augustus 2025
DAAR GAAN WE WEER
Ze stapelen bedden op elkaar
onder dag en nacht spotlichten
Ze zetten de barakken klaar
Iemand steekt de duim op
langs de aanvoer naar het kamp
Maakt een selfie, grijns op de kop
Het hoeft niet meer gezegd
‘We hebben het niet geweten’
De wet heeft grenzen verlegd
Toegejuicht, een mijlpaal om te vieren
als in bussen wordt aangevoerd
De vangst, beroofd van papieren
Geketende levens, de hoofden gebogen
Trots getoond door deportatie nazi
‘Nooit meer’ is begraven, gelogen
Ze stapelen de doden op elkaar
alvast, voor ze sterven zullen
Let op! Zet je camera klaar!
OP DE WEG NAAR BEVRIJDING
We dragen ze door de straten
Onze doeken als lijkwaden
Onze borden als grafschriften
Rondom afgewende blikken
Er kan net zo goed niets op staan
Over het onbesprokene
De dood door drones
Rampspoed door raketten
Dat de olijven verrot zijn
Met de bomen uit de grond getrokken
Het water bedorven
Het meel opgeblazen
We trekken door de straten
Bewaakt door camera’s
De knuppels staan klaar om
ons hoofd in te slaan
Zodra we echt ergens heen gaan
Ze zetten de stoplichten op rood
Versperren de kruisingen
Straks komen bulldozers
Breken de straten open
Dit is een doodlopende weg
Zeggen ze
Maar dit is de mars van de levenden
We graven de waarheid op
uit onze kelen – Harder!
Neem een bijl ter hand om
het doodse zwijgen stuk te hakken
Schrijf de aanklacht op
de muren langs de route
G voor Gaza
E voor Etnische zuivering
N voor Nakba
O voor Onderdrukking
C voor Controle
I voor Intifada
D voor Diefstal
E voor Escalatie
We laten de waarheid niet vermoorden
We verlaten de gevallenen niet.
DE SLEUTEL
Het enige dat zij nog bezit
is de sleutel, zo oud als
de rimpels in haar gezicht
Een sleutel uit
onvoltooid verleden tijd
Open poort naar
herinneringen
Het dorp, de olijfbomen
Het theehuis op de hoek
De dag dat ze kwamen
Soldaten die het afnamen en
opjaagden wie niet liep
Met achterlating van beslapen
bed en ontbijt op tafel
‘Wees weg, of ik schiet!
Je hebt hier niets te zoeken
Zeker niet je zelf gebouwde huis’
Gezeten in de modder voor
een tent van plastic zeilen
toont de vrouw, vermoeid van
overleven, de sleutel aan
haar kleinkind, vertelt dat
op een dag zij samen terug gaan
naar het geroofde land
Te midden van ruïnes
is dit voornemen
Haar waardevolste bezit
Te leven voor die dag
die door de sleutel
ontsloten worden zal.
Joke Kaviaar, 15 mei 2025 (Nakba dag)
TUSSEN DE BENEN
In de achtertuin, tussen slingers, is het feest
Beschuit bestrooit met muisjes, wit en roze of blauw
Zo is het bij een geboorte altijd al geweest
De familie neemt verheugd de jongste telg in ogenschouw
Het kind, nietsvermoedend, verbaast het ‘t meest
Zoveel aandacht tussen de benen, ‘t luistert nogal nauw
Hoe kan het nu al weten wat het is voor een beest
Een mens zo stelt men vast, maar kies nu man of vrouw
Het geslacht wordt beslist door ouders tevree
Daar heeft de baby ‘t mee te doen, wel zeker levenslang
‘t Mag niet meer anders of geen van de twee
Zo stelt de president, die verbiedt het wel en wee
en de vrijheid van het kind, bepaald in landsbelang
Een X in je paspoort, daar breek je wetten mee
IN HET LAND VAN DE GROTE DROMEN
In het land van De Grote Dromen,
van vergulde rivieren, gefilmde
woestijnen en rotspartijen, waar
wind de tuimelstruiken vooruit jaagt
Het land waar De Grote Kansen dansen
op marsmuziek van verkiezingsretoriek,
waar machtige mannen uit steen gehouwen
neerkijken op hun verzameld publiek
Het land van rijen doorgestreepte woorden,
spierballenpolitiek en ommuurde scholen
Het zal nieuwe dromen buitensluiten, zo
vrolijk als ze zijn, zo opruiend en vrij
Land van oordeel, handel in voordeel
Geluidsdempers rond de dissonante
stemmen die De Grote Dromen verstoren
Om te smoren de ondergrondse sporen
In dit land trekt men de omgekeerde
patatzak terug over het hoofd, gaan
boeken en kranten in rook op
als een les voor wie anders gelooft
Dagelijks nieuwe geboden in dit land
Nooit zult gij aannemen het derde geslacht
Wie zich zelf ontwerpt wordt bij wet verdacht
En de jacht is geopend, per decreet, op
al wie weigert de vrucht van het zaad
te voldragen – om te baren een nieuw lid
dezer natie, ongewenst ingelijfd
in het land van De Grote Dromen
Dan wijst men aan de kunsten ontaard,
slaat hun spiegels aan scherven om
niet te zien het gezicht dat weerkaatst
Het zou de droom maar bederven in
het land van De Grote Dromen, waar
de Winnende Droom die is van de despoot
Hij die het land heeft opgeschoond, zijn
naam verbonden aan kampen van de dood
Voorwaar, hef Trumpetgeschal aan!
DODENLIJST
Hoe lezen we de namen voor?
Tussen elke letter verzet zich een ademtocht
Longen vullen zich met verhit stof
Tussen elke letter wringt zich een kreet
Klinkt niet, de tong gebonden
En tussen elke letter woedt een brand
die het hele lichaam deed beven als de aarde
Maar hoe spreken we de namen uit,
de smaak van gestolen bloed over onze lippen?
Hoe breken we de greep die onze kaken klemt?
Om niet te zwijgen zoals de doden zwijgen
En wat horen zij, die toehoorder zijn?
Horen zij geweerschoten weerkaatsen tegen de muur?
Horen zij onder het puin van gebombardeerde huizen
het huilen van een kind?
Of horen zij het joelen van dat kind
terwijl het speelde met anderen, voordat…
Horen zij het zingen en klappen, de muziek
waarop gedanst werd voor het dak instortte?
Wat zeggen de namen van hen die genomen
werden, uitgesproken door ons, die hen niet kenden?
Weet, ze waren geliefden, ze waren strijders
Ze bouwden een bestaan onder de bommenregen
Het is niet het voorlezen van hun namen
die de marteling is.
Joke Kaviaar, 18 februari 2025
WE ZIJN LICHT
Zij,
die zich beroepen op fatsoen
Ze trachten ons in te metselen
achter de dubbele muur
van hun moraal – Man versus vrouw
Ze willen ons inpassen in door hen
ontworpen bouwpakketjes
Strik eromheen – Roze of blauw
Maar wij,
we zijn een gift aan onszelf
We glinsteren als morgendauw
Een prisma van water dat
vloeit waar het wil
We dragen elkaar op de schouders
Ontsnapt uit de dwangbuis van
de schanderoepers
We zullen dansen!
Als slingers in de straten waar
de haat ons ontluisteren wil
We zijn oogverblindend!
We zijn licht
Juist waar het duister is.
HEILIG LAND
Grenzen gemaakt van kogels
Tot terroristen verklaard alle doden
Olijfbomen en mensen ontworteld
Eens water vloeit er nu bloed
Heilig is steeds weer de oorlog
Bezet het land met gebeden
Traangas en tanks in hun kielzog
verklaren daders zich vrede
Vrede gemaakt van kogels
De muren hoger en hoger
Kind’ren gemarteld opgesloten
Speelgoed verruild voor stenen
Heilig is steeds weer de oorlog
Dit is geen strijd om de vrede
Scherpschutters dansen in ’t kielzog
van leugens rond de gebeden
Gebeden gemaakt van kogels
De grond wordt droger en droger
Moeders krijten als vogels
De waarheid opnieuw te bewenen
Heilig is steeds weer de oorlog
Verklaard aan een volk zonder macht
Gelijk is geen strijd van bedrog
en de wereld slaapt altijd nog zacht
Heilig is nog altijd de oorlog van
het land dat onderdrukking bracht
Want kiezels zijn hetzelfde als kogels
De roep om de vrijheid verdacht
Joke Kaviaar, 15 mei 2018 (Al Nakba dag)
Dit gedicht is door Peter Storm op muziek gezet en staat als lied op de eerste CD van Your Local Pirates, ‘A Fair Warning’. Luister hier.
BRAND IN MORIA KAMP
De brand wachtte lang in Moria Kamp
Als handen, de vingerafdrukken afgestaan, tegenstribbelend
Als kinderstemmen in de modderpaden, beschimmeld
Als ziekte die op de loer ligt, wachtend in het water
Als ontsnapping een loopgraaf in een oorlog
Eerst met bommen aangevallen, dan met papieren
De brand wachtte lang in Moria Kamp
Met de opgeslotenen tussen ongeschreven muren
in de winter die hun tenen deed bevriezen
Niets te verliezen
Niets te verkiezen
En daarom wachtte de brand niet langer in Moria Kamp
Joke Kaviaar, 17 september 2020
DE FIK ERIN!
Het vuur in het hart
smeulde eerst lang
Tot die dag dat
tranen plaats maakten
voor daden
Uit de vingers kwamen vonken
Zo vraten vlammen aan
de machinerie
van de macht en
de onmacht werd geofferd
Brand!
Geweerschoten bevolen
Nu de stemmen die
wenen om de dood
Die bezweren
de strijd
voort te zetten
Nu de revolutie
Bevrijding van tirannie
In gedachten aan
die zichzelf gaf
Te stoppen de
deportaties
De fik erin!
Joke Kaviaar, 16 juli 2019
Ter nagedachtenis aan Will Van Spronsen, aka Emma Durutti
VERLOREN KIND GEBOREN
Nooit zal haar gezicht
op melkpakken staan
Zij is ongedocumenteerd
Dood of levend dit kind
Niemand die haar ooit vindt
Geen naam geregistreerd
Waar kwam haar moeder vandaan?
Waar zag ze ooit het licht?
EEN-EN-TWINTIG KOGELS
Een-en-twintig kogels
en een wapen van plastic
De heilige politie hield
een vuurgevecht met zichzelf
Een-en-twintig kogels
en agenten van stavast
en huilende politie zocht
rechtvaardiging voor zichzelf
Een-en-twintig kogels
De dode in zijn bloed
Die heeft erom gevraagd
Zijn leven voor eeuwige roem
Een-en-twintig kogels
Wie waagt het om te vragen
wie met schieten is begonnen
De leugen heeft verzonnen
Een-en-twintig kogels
Naast een bank vol met geld
moet iemand toch betalen
voor meer politiegeweld
Een-en-twintig kogels
Aanvaardt het nederig
net als ‘welverdiend’ racisme
Buig het hoofd en spreek niet
Een-en-twintig kogels
Geen smeris zal er boeten
Geen woord mag er aan vuil
De straat wordt schoon gespoten
Net als het blazoen
van mannen in uniform die
een vrouw haar plaats wijzen
met een-en-twintig kogels
Zonder gevolgen
Joke Kaviaar, 19 februari 2019
DE VROUW, HET MES EN DE CEL
Nooit zei ze iets
Struikelde over een drempel
Botste tegen een deurpost
Ze had hem lief
Viel van de trap
Gleed uit in bad
Niemand die het ziet
Make up doet wonderen
Kusje erop?
Die dag brak ze
aan het aanrecht met
hakblok, mes en deegroller
Zo vertelde ze de politie
en de rechters
en op de luchtplaats aan ons
Hoe het mes als in boter
in zijn buik gleed
Na jaren van vuisten
Zijn onschuld getuigt
Streelt het litteken
Hysterische heksen zijn we
Allemaal.
BEWIJSLAST
Het slachtoffer heeft het gedaan
Had ie maar niet moeten rennen
Het slachtoffer heeft het gedaan
Had ie hen maar niet de rug toe moeten keren
Had ie maar niet moeten protesteren
Het slachtoffer heeft het gedaan
Heeft teveel lopen sarren en jennen
Had ie maar geen grap moeten maken
Het slachtoffer heeft het gedaan
Had ie maar geen appel gejat
De dader wijst het slachtoffer aan
Heeft aardappelmes in haar handen gehad
Het slachtoffer heeft het gedaan
Had ie maar geen huis moeten kraken
Het slachtoffer heeft het gedaan
Had ie maar een uniform gedragen
Het slachtoffer heeft het gedaan
Was beter maar dader geweest
Had ie maar is wat je leest
Had ie maar uit naam van de wet
gewurgd geschoten geslagen
Het slachtoffer heeft het gedaan
Terrorist crimineel illegaal
in de boeien op de grond allemaal
De dader wijst het slachtoffer aan
Die met geweld in zijn ademnood
Het slachtoffer heeft het gedaan
Maakt niet uit wat = straf met de dood
Het slachtoffer heeft het gedaan
Helemaal zelf schuldig aan moord
Het slachtoffer heeft het gedaan
En de dader huilt in de rechtbank
En de dader schuilt in de rechtbank
Weer wijst hij het slachtoffer aan
want die heeft de openbare orde verstoord.
Joke Kaviaar, 18 december 2017
R.I.P. Mitch Henriquez en vele andere slachtoffers van politiegeweld.
BELEEF DE MISERE
Welgeteld
Een boterham
Twee magen te vullen
Nog drie dagen te gaan
Beleef de misere!
Zo heet de nieuwe
reality serie
op televisie
Acht uur prime time
op kanaal vier
Op het zes uur journaal
werd al
aangekondigd
De winnaar krijgt
helemaal
niets.
VERBROKEN KETENEN
1.
laat varen
de witte trots
nu niet op
vergulde schepen
van koopvaardij
de ruimen
volgestouwd met
hen die tot bezit
gerekend werden
laat varen
de witte trots
in kapot geslagen sloepen
lekkende onschuld
geen ruimte
voor zelfvoldane
diefstal meer
verzuip maar.
2.
als ze zeggen
wacht
we hebben
tijd nodig
als ze zeggen
heb geduld
we moeten
wennen
dan zeggen ze
nee en
ons belang
is groter
dan zeggen ze
traditie
is dominantie
dan zeggen ze
zeur niet
zwarte piet.
3.
de meesters in bedrog
tellen hun centen
slaaf van eigen macht
rinkelen met hun
verzilverde ketenen
dat het zielig zijn mag
het hebben van gezag
heb mededogen met
bazen en handelaren
in de dood
ze huilen in
hun kanten kraag
dure tranen
zijn meer waard.
Joke Kaviaar, 3-7-2016